بوشی­دو آئین سلحشوران ژاپنی(سامورای‌ها)

پیش‌ترها در وبلاگ کاوازو این نوشته با عنوان بوشیدو طریقت سامورایی از کتاب ترجمه شده دکترهاشم رجب‌زاده آورده‌بودم که با استقبال زیادی از طرف دوستان مواجه شد. هنوز هم بیشترین مراجعه به این وبلاگ در جستجوی کلمه سامورای(به قول آیت) و سامورایی(به قول همه!) است.

البته دکتر رجب‌زاده خیلی اهل اجتهاد در ترجمه هستند و شاخ وبرگ مسائل ترجمه شده از ژاپن و ژاپنی را زیاد کرده و با آمیخته‌گی ماهرانه‌ای با ادبیات فارسی تبدیل به کتاب می‌کنند. و البته‌تر! خب زحمات زیادی در بحث ژاپن و معرفی فرهنگ و ادبیات‌اش به ایران و فارسی‌زبانان کشیده‌اند.

سیدآیت حسینی عزیز(دانشجوی کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی دانشگاه تهران و کارشناس زبان و ادبیات ژاپنی) درباره این موضوع ترجمه و تألیف بسیار خواندنی انجام داده‌اند که این‌جا آمده:


بوشی­دو و سامورای

 

 

بوشی­دو[1] به معنی آئین سلحشوران است و به باورها، اصول زندگی و مرام­نامه نانوشته جنگاوران سامورای گفته می­شود.

 

این آئین مبتنی بر خدمت به ارباب است و بی­­شباهت به شوالیه­گری در اروپای قرون وسطی نیست.

 

بوشی­دو ریشه در اعماق غبارآلود تاریخ ژاپن دارد و در طی قرون متمادی جنگاوری و نظامی­گری در ژاپن به تدریج تکامل یافته است. در کوجی­کی[2]، کهن­ترین کتاب بازمانده به زبان ژاپنی، متنی هم به شرح زندگانی یاماتو تاکه­رو[3]، پسر امپراطور کِی­کو[4]اختصاص یافته است. این متن از تاکه­رو تصویر یک جنگ­جوی آرمانی را به دست می­دهد که کاملاً جّدی و وفادار است، دشمنان پدر خود را "مانند هندوانه" تکه­تکه می­کند و بسیار سرسخت اما بااحساس است که این ویژگی­ها در سوگواری او بر سرزمین­های از دست رفته و همسران درگذشته­اش و نیز تمایل­اش برای نبردِ یک­تنه با دشمن آشکار می­شود. مهم­ترین نکته اینکه، تصویری که کوجی­کی از او ترسیم می­کند نماد هم­آهنگی آرمانی بین شاعری و جنگاوری است که از ویژگی­های منحصر­به­فرد فرهنگ ژاپنی به شمار می­آید.

 

از دیگر آثار اولیه­ای که به مفهوم جنگاور آرمانی ژاپنی پرداخته­اند می­توان به شوکو نیهون­گی[5]، از کتب قدیمی تاریخ ژاپن اشاره کرد که ظاهراً کلمه "بوشی" برای نخستینبار در آن کتاب به کار رفته و به شاعر-جنگ­جوی فرهیخته دلالت می­کند.

 

کلمه "سابورای" از فعل "سابورافو[6]"به معنی "در خدمت یا ملازم کسی بودن" نخستین بار در کوکین­شو[7]، اولین مجموعه شعر سلطنتی ژاپن آمده است. در قرن دوازدهم "سامورای"[8]با "بوشی" هم­معنا شده بود و برای اشاره به طبقات متوسط و بالای سربازان به کار می­رفت.

 

 

 

بستر تاریخی

 

از قرن دهم تا قرن شانزدهم ژاپن درگیر جنگ­های خونین داخلی است و وسعت دامنه جنگ­ها منجر به رشد و گسترش فنون و راهبردهای نظامی وهنرهای رزمی می­گردد. بوشی­دو هم در همین سال­ها کامل­تر و غنی­تر می­شود. در سال 1185 جنگ­های طولانی میان دو خاندان بزرگ میناموتو[9] و تایرا[10]، سرانجام با پیروزی میناموتو به پایان می­رسد و میناموتو یوری­تومو[11]، بزرگ این خاندان قدرت واقعی کشور را که تا آن زمان در دستان امپراتور بود به دست می­گیرد و خود را شوگون[12] به معنی ژنرال می­خواند و بدین ترتیب دوران موسوم به کاماکورا[13] در تاریخ ژاپن آغاز می­گردد. رسم حکومت شوگون­ها بر ژاپن تا نزدیکی قرن بیستم و انقلاب می­جی[14] ادامه یافت.

 

از سال 1333 تا سال 1573 را به علت اقامت شوگون­های این عصر در منطقه موروماچی[15] دوران موروماچی می­نامند. در این دوران ژاپن به ایالات مستقلی تقسیم شده بود که پیوسته با یکدیگر درگیر جنگ بودند. در نتیجه تقاضا برای به خدمت گرفتن سامورای در این دوره همواره زیاد بود. بسیاری از سامورای­ها در این دوران در فاصله بین جنگ­ها در مزارع به کار کشاورزی می­پرداختند. داستان اغلب فیلم­های سامورایی به ویژه فیلم­های کوروساوا[16] در این دوران اتفاق می­افتد.

 

از سال 1573 تا سال 1603 (دوران آزوچی-مومویاما[17]) زندگی سامورای­ها دچار تحول می­شود. تویوتومی هیده­یوشی[18]، شوگونی که توانست ژاپن را دوباره پس از سال­ها زیر یک پرچم متحد کند، سامورای­ها را مجبور می­کند از میان کار در مزرعه و جنگاوری یکی را برای همیشه برگزینند. ونیز اجازه حمل سلاح را تنها به سامورای­ها اختصاص می­دهد. این قوانین به شکل سنت تا پایان کار سامورای­ها جاری بود.

 

فاصله بین سال­های 1603 تا 1868، دوران حکومت شوگون­های خاندان توکوگاوا[19] بر ژاپن است. در این دوران امپراتور در کیوتو زندگی می­کند اما در عمل کشور را شوگون که در اِدو[20] (توکیوی امروزی) ساکن است اداره می­کند. کشور به مناطق کوچکی تقسیم شده که هر منطقه را حکم­رانِ برگزیده شوگون می­گرداند و هر حکم­ران تعداد زیادی سامورای در اختیار دارد که مأمور اجرای قوانین و برقراری نظم­اند. سامورای­ها وادار می­شوند در دژ­ها زندگی کنند و ماهیانه مقداری برنج به عنوان دست­مزد دریافت می­کنند.

 

از سال1868 امپراتور می­جی به حکومت می­رسد و دوران جدیدی در تاریخ ژاپن آغاز می­گردد. در این دورانِ پرکشمکش شوگون از قدرت خلع می­شود و امپراتور پس از قرن­ها دوباره بر مسند قدرت می­نشیند وتا بمباران اتمی هیروشیما رهبر واقعی کشور باقی می­ماند. در دوره می­جی روابط با کشورهای خارجی رونق می­گیرد و نهضت ترجمه در تمامی زمینه ها آغاز می­شود. در چنین دورانی وجود سامورای­ها خطری برای امنیت کشور و مانعی بر سر راه پیشرفت ملت تشخیص داده می­شود و دولت به مبارزه با آنان برمی­خیزد. مبارزه­ای خونین برای هر دو طرف که سال­ها به طول می­انجامد. سرانجام دولت ابتدا حمل سلاح و بعدها تراشیدن موی سر به شیوه سامورای­ها را ممنوع می­کند و بدین ترتیب سامورای­ها نیز به مرور به کارهای دیگری روی می­آورند.

 

بوشیدو یا آئین سلحشوری هرچند با از بین رفتن سامورای­ها از رونق افتاد اما هرگز فراموش نشده­است. امروز در سراسر جهان کسانی که هنرهای رزمی ژاپن را می­آموزند اصول بوشیدو را به عنوان اخلاق ورزشی یاد می­گیرند.

 

سپّوکو

 

سامورای­ها چنانچه در جنگ مغلوب می­شدند و به دست دشمن می­افتادند یا به هر طریق شرافت­شان لکه­دار می­شد اجازه داشتند با انجام سپّوکو[21] یا هاراکیری [22] به زندگی خود پایان دهند. سپوکو خودکشی با خنجر بود بدین ترتیب که سامورای با دریدن شکم خود به زندگی­اش پایان می­داد و با این کار از ننگ و بدنامی رهایی می­یافت. مشاهیر بسیاری در تاریخ ژاپن با انجام سپّوکو به حیات خویش پایان داده­اند.

 

فضیلت­های بوشی­دو

 

بوشی­دو را متشکل از هفت فضیلت می­دانند که هر جنگاوری باید در کسب و به نمایش گذاشتن آن­ها بکوشد. هفت فضیلت بوشی­دو، آن­گونه که آنها را به جنگاوران می­آموختند از این قراراند:

 

1-GI : درستکاری. با تمام مردم به واقع درستکار باش. به عدالت ایمان داشته باش و در طلب آن باش اما نه از سوی دیگران بلکه از جانب خودت. برای سلحشور حقیقی در مسأله عدالت و حقیقت هیچ حالت بینابینی وجود ندارد. همه چیز یا درست است یا غلط.

 

2-REI : احترام. سلحشوران هرگز به کسی ظلم یا بی­احترامی نمی­کنند و نیازی به اثبات قدرتشان ندارند. سلحشور حقیقی حتی در برابر دشمنانش نیز فروتن است. بدون نشان دادن ادب و احترام ما چیزی بیش از جانوران نیستیم.

 

3-YU: شجاعت. در میان انبوه مردمی که جرأت انجام کاری ندارند به پا خیز. سر فروکشیدن مانند لاکپشت زندگی نیست. سلحشوری را شجاعت پهلوانانه لازم است. دنیای سلحشوری دنیای خطیر و مهلکی است. شجاعت پهلوانانه کورکورانه نیست بلکه هشیارانه و قدرتمندانه است.

 

4-名誉MEIYOU : عزت نفس. سلحشور حقیقی تنها یک قاضی برای غرور و عزت نفسش دارد و آن خود اوست. تصمیماتی که می­گیری و چگونگی اجرای آنها بازتاب "خود" واقعی توست. هرگز نمی­توان از دیدگان خود پنهان شد.

 

5-JIN: نیک­خواهی. سلحشوران در اثر تمرینات مداوم چابک و قوی می­گردند اما هرگز مانند دیگران نیستند زیرا قدرتی را در خود می­پرورانند که به سود همگان به کار خواهد رفت. سلحشور شفیق و مهربان است و از هر فرصتی برای خدمت به هم­نوع بهره می­برد و چنانچه فرصتی نیابد در صدد ایجاد آن برمی­آید.

 

6-MAKOTO: وفای به عهد. زمانی که سلحشوری کاری به عهده می­گیرد می­توان آن کار را انجام شده دانست. هیچ چیز مانع او برای انجام کاری که به عهده گرفته است نخواهد شد. او نیازی به سوگند خوردن یا پیمان بستن ندارد.

 

7-CHUU: وظیفه­شناسی

/ 8 نظر / 158 بازدید
sabah

سلام.جالب بود.بیشتر از۳ سال است که در ژاپن به همراه خانواده زندگی می کنم.همسرم درس می خواند و سر من در این مملکت غریب خیلی گرم است.طوری که دوست دارم برگردم و یه کمی استراحت ایرانی داشته باشم!!!!!

هادی

سالم واقعا خسته نباشيد ميتونيد اسم کارتوون حاج زنبور عسل را برام پيدا کنيد surena1984@yahoo.com

چیهیرو

با اجازه چند تا از مت هاتونو گذاشتم تو وبلاگم[لبخند]

چیهیرو

متن ها تونو منظورم بود[نیشخند]

خلاق

بسیاری از این کلمات (پیشوندها) را در ورزش های رزمی مختلف، از جمله نینجوتسو، داریم. دونستن این کلمات در ورزش، خیلی کمک میکنه تا دید بهتری نسبت به محیط اطرافمان داشته باشیم و اینکه متوجه بشیم ورزشهای رزمی همواره با احترام و اخلاق ورزشی همراه است.

Sensei

با سلام. به خاطر مطلب فوق العاده تون متشکرم. شاد باشید. [لبخند][گل]

فرهنگسرای ملل

سلام و عرض ادب .وبلاگ و اطلاعات بسیار جامع و مفیدی مطرح و گرداوری شده بود .با تشکر .سلامت موفق و سربلند باشید ./فرهنگسرای ملل

خسوس

مطلبتون عالی بود برای من.[نیشخند]